Quản Trị 24h

CODEX TRONG HÀNH ĐỘNG: Cách Honduras xử lý sự cố bất ngờ

“Đó là một ngày thứ Sáu. Thật ra, đó là thứ Sáu, ngày 11 tháng 6 năm 2021, và quyết định của chúng tôi là hành động ngay lập tức để không lãng phí thời gian. Cuối cùng, sinh mạng của hơn 300 người đã bị liên quan đến sự việc này”.

María Sevilla là Giám đốc kỹ thuật về an toàn nông sản thực phẩm tại Dịch vụ Sức khỏe Thực vật và Động vật Quốc gia (SENASA) ở Honduras. Chính Sevilla là người đứng đầu nhóm ở Honduras đã truy tìm nguồn gây ô nhiễm thực phẩm liên quan đến 12 quốc gia ở Châu Âu và sau đó là Canada, Thụy Sĩ và Hợp chủng quốc Hoa Kỳ. Cuối cùng, sự thật được tiết lộ rằng một giọt phân chim trong bồn rửa dưa ở Choluteca, miền nam Honduras, có lẽ đã khiến 348 người bị bệnh do ngộ độc Salmonella Braenderup (kiểu trình tự 22 (ST22)), trong đó 68 người phải nhập viện.

Con đường dẫn đến phát hiện này bao gồm sự hợp tác đa quốc gia và đa ngành giữa Áo, Bỉ, Cộng hòa Séc, Đan Mạch, Phần Lan, Pháp, Đức, Ireland, Vương quốc Hà Lan, Luxembourg, Na Uy, Thụy Điển và Vương quốc Anh và Bắc Ireland , Mạng lưới Cơ quan An toàn Thực phẩm Quốc tế FAO/WHO (INFOSAN) , các nhà khoa học từ Hợp chủng quốc Hoa Kỳ , và sau đó là bản dự thảo Hướng dẫn về Quản lý Bùng phát Dịch bệnh Lây truyền qua Thực phẩm Sinh học của Codex (CXG 96-2022).

Salmonella Braenderup là một serovar của Salmonella enterica gây ra các triệu chứng bệnh đường tiêu hóa bao gồm đau quặn bụng, tiêu chảy, buồn nôn và sốt.

“Chúng tôi đã được các đồng nghiệp của mình tại Cơ quan An ninh Y tế Vương quốc Anh (UKHSA) thông báo về đợt bùng phát sau khi các trường hợp ở Anh và xứ Wales được xác định tại Vương quốc Anh,” Grace Letters, Sĩ quan Sự cố Cấp cao tại Đơn vị Sự cố và Khả năng Phục hồi của Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Vương quốc Anh (FSAUK), giải thích. “UKHSA đã xác định chủng vi khuẩn thông qua các quy trình giải trình tự toàn bộ bộ gen (WGS) thông thường và sau đó bắt đầu xác định nguồn gây ô nhiễm bằng cách khảo sát các trường hợp bị nhiễm bệnh đã báo cáo về việc bị bệnh”.

Phân tích kết quả khảo sát chỉ ra dưa là một loại thực phẩm được tiêu thụ thường xuyên. FSAUK đã truy tìm chuỗi cung ứng dưa vào Vương quốc Anh trong thời gian đó, và UKHSA đã lấy mẫu 300 quả dưa để kiểm tra Salmonella. Trong khi chờ đợi kết quả lấy mẫu, FSAUK đã áp dụng ‘nguyên tắc phòng ngừa’ được nêu trong các quy định còn hiệu lực của Liên minh Châu Âu 178/2002, sử dụng các phát hiện từ các cuộc điều tra dịch tễ học và chuỗi thực phẩm, và khuyến cáo người tiêu dùng ở Vương quốc Anh không ăn một số loại dưa cụ thể có thể bị nhiễm Salmonella.

“Đây là một hành động phi thường,” Letters tiếp tục, “FSA với chức năng là cơ quan quản lý đã truyền đạt rủi ro trực tiếp đến người tiêu dùng, trái ngược với việc các doanh nghiệp thực phẩm thực hiện việc thu hồi sản phẩm”.

Tiếp tục với Dưa

“INFOSAN đã nhận được thông báo từ Điểm Liên lạc Khẩn cấp (ECP) của INFOSAN tại Vương quốc Anh và Bắc Ireland về đợt bùng phát Salmonella Braenderup trong nước, nơi các trường hợp ban đầu có từ tháng 3 năm 2021,” Tiến sĩ Rachelle El Khoury, Cán bộ Kỹ thuật tại Tổ chức Y tế Thế giới, Ban Thư ký INFOSAN, cho biết. “Đợt bùng phát tại thời điểm đó được cho là có khả năng liên quan đến sản phẩm tươi sống”. FSA ở Vương quốc Anh đã yêu cầu sự hỗ trợ từ Ban Thư ký INFOSAN để tìm kiếm thêm thông tin từ mạng lưới có thể hỗ trợ xác định nguồn gốc của đợt bùng phát.

Các trường hợp Salmonella Braenderup đã được báo cáo ở một số quốc gia khác thông qua Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Dịch bệnh Châu Âu, với các trình tự di truyền khớp với các mẫu phân lập từ Vương quốc Anh. Tại thời điểm đó, hai quốc gia đang điều tra dưa là nguồn gốc của đợt bùng phát.

Ba quốc gia, bao gồm Honduras, đã được xác định là quốc gia xuất xứ tiềm năng, dựa trên thông tin về ngày nhập khẩu và thời điểm ca bệnh đầu tiên (tháng 2 – tháng 5 năm 2021). INFOSAN đã tìm kiếm thông tin từ các quốc gia này về việc kiểm tra vi sinh đối với dưa và bất kỳ đợt bùng phát nào ở nước họ có liên quan đến vụ việc.

“Chúng tôi chỉ đơn giản là được cung cấp những chi tiết này,” Sevilla nói, “vì vậy chúng tôi biết rằng Honduras có thể có liên quan và do đó tại thời điểm đó, chúng tôi đã trao đổi thông tin với tất cả các cơ sở sản xuất dưa ở Honduras đang xuất khẩu sang Liên minh Châu Âu”. Đây là một ngành ở Honduras sản xuất 140 triệu kilôgam trái cây mỗi năm, trị giá khoảng 150 triệu USD xuất khẩu.

Thông báo của INFOSAN đã được ECP ở Honduras nhận vào cuối tháng 5 và, mặc dù chưa có xác nhận về nguồn gốc của vấn đề, Sevilla đã tiến hành một đánh giá trên máy tính để hiểu thêm về chủng Salmonella này và các yếu tố rủi ro liên quan. Cô cũng dựa trên kinh nghiệm mà SENASA đã thu thập được sau một đợt bùng phát Salmonella trước đó trong dưa vào năm 2008. Đợt bùng phát đó đã dẫn đến lệnh cấm xuất khẩu do Hợp chủng quốc Hoa Kỳ áp đặt, và sau đó là luật mới ở Honduras được thiết kế để thắt chặt kiểm soát dọc theo chuỗi sản xuất dưa.

Luật đó đã dựa rất nhiều vào Phụ lục IV, “phụ lục dưa”, của Bộ quy tắc Thực hành vệ sinh đối với Trái cây và Rau quả Tươi của Codex (CXC 53-2003), và đã giữ cho chuỗi dưa an toàn trong một số năm.

Nhưng điều bất ngờ có thể xảy ra, và vào ngày thứ Sáu đó trong tháng Sáu, SENASA đã nhận được thông báo rằng dưa galia từ Honduras là nguồn gốc của đợt bùng phát bệnh lây truyền qua thực phẩm ở phía bên kia thế giới. “Việc kiểm tra vi sinh đối với dưa ở Vương quốc Anh đã liên kết một mẫu dưa từ Honduras với các ca bệnh ở người,” El Khoury giải thích, “INFOSAN sau đó đã yêu cầu ECP của Honduras cung cấp chi tiết phân phối của lô hàng bị liên quan, thông tin này sau đó đã được chia sẻ với các nước nhập khẩu”.

Hành động Quyết đoán

Ngày hôm sau, các nhà chức trách Honduras đã có một đội gồm 10 nhân viên kỹ thuật và phòng thí nghiệm, các nhà vi trùng học và dịch tễ học tại hiện trường để lấy mẫu. “Điều mà chúng tôi tin tưởng hơn bất cứ điều gì là một tài liệu Codex nhất định thực ra vẫn còn trong dự thảo và đang được thảo luận trong Ủy ban Codex về Vệ sinh Thực phẩm,” Sevilla nói. Tài liệu đó là bản dự thảo Hướng dẫn về Quản lý Bùng phát Dịch bệnh Lây truyền qua Thực phẩm Sinh học (CXG 96-2022).

“Chúng tôi đã sử dụng một số phần của tài liệu để hướng dẫn phân tích và đánh giá rủi ro của mình. Phù hợp với tài liệu Codex, chúng tôi đã lập bản đồ các khu vực có nhiều khả năng liên quan nhất, chúng tôi đã đến thăm các địa điểm sản xuất và nhà máy chế biến, và chúng tôi đã lấy hơn 60 mẫu từ nước, thiết bị, bề mặt và đất”.

Đồng thời, các chuyên gia tại FSAUK vẫn giữ liên lạc với SENASA. Letters tiếp tục: “Chúng tôi đã làm việc với các nhà chức trách Honduras thông qua INFOSAN, nơi chúng tôi đã liên hệ với SENASA, ECP của INFOSAN tại Honduras”. “Chúng tôi đã xây dựng mối quan hệ với họ về sự cố này và có các cuộc họp thường xuyên cũng như liên lạc qua email về vấn đề này”.

FSA UK đã gửi trình tự gen của chủng vi khuẩn bị liên quan đến Honduras để họ có thể so sánh các mẫu Salmonella phân lập từ các mẫu của họ với chủng gây bùng phát.

Các mẫu được nhóm kỹ thuật Honduras thu thập đã được gửi đến phòng thí nghiệm quốc gia Honduras để xem liệu Salmonella có hiện diện trong bất kỳ mẫu nào trong số đó hay không. Một mẫu đã cho kết quả dương tính. “Và đó là nơi chúng tôi gặp một trong những thách thức đầu tiên trong quá trình đánh giá của mình,” Sevilla giải thích.

Họ không thể sử dụng thông tin giải trình tự kiểu gen do FSAUK gửi đến. “Chúng tôi không có cách nào để giải trình tự kiểu gen cho mẫu dương tính vì chúng tôi không có năng lực phòng thí nghiệm ở Honduras và chúng tôi chưa thiết lập được một mạng lưới quốc tế có thể hỗ trợ ngay lập tức cho chúng tôi trong việc thực hiện loại phân tích đó”.

Cuối cùng, họ đã tìm thấy một trường đại học ở Hoa Kỳ sẵn sàng giải trình tự mẫu dương tính từ Honduras và xác định xem nó có khớp với chủng gây bệnh ở Châu Âu hay không. Các vấn đề về hậu cần đã cản trở quá trình vì không có mối quan hệ chính thức giữa hai bên, vì vậy không có thủ tục nào để làm theo. Phải mất 60 ngày để nhận được kết quả dương tính và để Honduras thông báo cho INFOSAN rằng họ đã tìm ra nguồn gốc của đợt bùng phát.

Tuy nhiên, các hành động khắc phục đã được thực hiện tại cơ sở bị ô nhiễm. Vào thời điểm này trong năm, mùa dưa đã kết thúc và SENASA đã giám sát việc thực hiện hơn 30 biện pháp khắc phục và hành động hệ thống khác nhau để trấn an các đối tác thương mại trên toàn thế giới rằng xuất khẩu dưa Honduras sẽ an toàn vào mùa tiếp theo.

Sự cố này đã được ghi nhận trong giới an toàn thực phẩm là một hình mẫu về sự hợp tác giữa các quốc gia, chia sẻ thông tin nhanh chóng và thu thập dữ liệu hài hòa nhằm ngăn chặn sự lây lan của bệnh tật và cứu sống nhiều người. Nó cũng được ghi nhận về vai trò của INFOSAN trong việc tạo điều kiện trao đổi giữa các quốc gia, điều đó có nghĩa là Honduras đã có thể hành động ngay cả trước khi họ biết đợt bùng phát đã bắt đầu ở Choluteca. Nó cũng đáng chú ý vì vai trò quan trọng của các tiêu chuẩn Codex trong luật pháp của Honduras, vốn đã ngăn chặn ô nhiễm trong hơn 12 năm, và vai trò của tài liệu về các đợt bùng phát của Codex, mặc dù ở dạng dự thảo, đã hướng dẫn các nhà chức trách Honduras vượt qua khủng hoảng.

Những Bài Học Kinh Nghiệm

Những bài học quan trọng đã được rút ra. Sevilla có lời khuyên vững chắc cho các cơ quan an toàn thực phẩm trên toàn thế giới:

•  Cập nhật thông tin liên hệ INFOSAN của bạn. Việc có thông tin cập nhật về ECP và các điểm liên lạc là nền tảng để đảm bảo trao đổi thông tin nhanh chóng.

•  Hành động nhanh chóng và duy trì giao tiếp cởi mở và minh bạch. Can thiệp và ra quyết định sớm là chìa khóa để quản lý các trường hợp khẩn cấp về an toàn thực phẩm ngay cả khi có ít dữ liệu để làm việc. Giao tiếp cởi mở và minh bạch với các bên liên quan, đặc biệt là với các đối tác thương mại, là điều cơ bản để duy trì lòng tin.

•  Phát triển các mạng lưới hỗ trợ ở cấp quốc gia và quốc tế. Trường hợp năng lực quốc gia không có sẵn, hãy tìm kiếm đối tác quốc tế để các cuộc điều tra quan trọng có thể được thực hiện nhanh chóng và cố gắng xây dựng năng lực trong nước. Honduras hiện đã có năng lực thực hiện WGS, với thiết bị được lắp đặt tại Bộ Y tế và đang thiết lập cơ sở hạ tầng mạng lưới quốc gia với một chương trình đào tạo được phát triển và thực hiện với sự cộng tác của Tổ chức Y tế Liên Mỹ (PAHO), để phát triển năng lực WGS trong các mầm bệnh thực phẩm theo phương pháp Tiếp cận Một Sức khỏe (One Health).

•  Thực hiện các bài tập diễn tập. Mặc dù một đợt bùng phát sẽ luôn làm chúng ta bất ngờ, chúng ta có thể chuẩn bị bằng cách xây dựng năng lực của những người trong chính phủ và trong khu vực tư nhân. Sevilla nói: “Đó là điều chúng tôi đã làm với tư cách là SENASA, chúng tôi đã tạo ra các bài tập mô phỏng quy tụ cả các tổ chức chính phủ liên quan đến thực phẩm và ngành công nghiệp thực phẩm”.

•  Xây dựng một kế hoạch quốc gia. Điều này sẽ giúp quản lý khủng hoảng và truyền thông trong một đợt bùng phát. Một kế hoạch nên cung cấp quy trình từng bước về các hành động cần thực hiện và trên hết là cách thức giao tiếp: ai giao tiếp điều gì với ai.

• Đối với các Thành viên Codex: Nắm vững các văn bản Codex của bạn! Sevilla đề xuất: “Đây là những tài liệu chức năng, chúng đã giúp chúng tôi rất nhiều cả trong các đánh giá dựa trên rủi ro và trong việc quản lý tình hình”.

Sarah Cahill, Thư ký Codex, cho biết: “Câu chuyện từ Honduras là một ví dụ tuyệt vời về vai trò quan trọng mà các tiêu chuẩn Codex có thể có trong việc hướng dẫn các cơ quan chức năng quốc gia quản lý các vấn đề an toàn thực phẩm .” “Tài liệu về các đợt bùng phát của Codex cuối cùng cung cấp lời khuyên chi tiết từng điểm, trước hết là về cách chuẩn bị và sau đó là cách quản lý những điều bất ngờ. Lời khuyên của Maria rất đáng để ghi nhớ!”.

————————————————-

Theo https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cd1005en